KyotoMachiyaAIR

Oktober 2015

Ik ben aangekomen in Japan! 

Het is dinsdag. Na een hectische aankomst afgelopen vrijdag zijn het mijn eerste uren alleen. Ik verblijf in een machiya, een voormalig koopmanshuisje van in totaal misschien 70 m2. Het bestaat uit schermen, kieren, muggen čn een verwarmde wc-bril, die ik overigens vaak en niet verwacht met veel mensen deel. Mijn eigen kamer, waar ik werk, woon, eet en leef is ongeveer 3x4 meter en heel authentiek. Schuivende, al dan niet doorzichtige lichtgewicht panelen creëren een wereld waarin binnen en buiten, jij en wij een andere rol krijgen dan ik gewend ben. En dat in een situatie waarin ik hier vaker met een man of 2 tot 20 zal zijn, dan alleen. Nu dus, na vier dagen, is mijn eerste uur alleen.

Japan is een ander land. Niet dat je dat niet meteen merkt aan de mensen ofzo of aan hoe de stad eruit ziet, (het is een heeerlijk stad!) maar haar maat en de architectuur, dwingen je in een andere houding. In dit huisje bv. doe je alles op de grond: zitten, lezen, computeren, werken.  En afwassen doe je ňnder kruishoogte. Ook je begeven door dit huis vraagt om een andere aanpak. Voor je het weet is de machiya nl. ingestort onder het geweld van mijn bewegingen. Op een of andere manier lijkt deze andere fysieke houding ook een andere mentale houding te vereisen en/of op te roepen.

Plots staat daar Iitaka-san voor mijn neus. Een jonge, stille architect die nu geen letterlijke, maar overdrachtelijke bouwwerken neerzet b.v. in de vorm van deze galery en artist in residency. Hij zat de afgelopen week in Tokyo en is terug. Zittend aan de binnenplaats van de machiya leren we elkaar kennen. Zijn Engels is gebrekkig en ons gesprek verloopt langzaam,  aarzelend en vriendelijk. Ik ben blij dat hij het aandurft in het Engels te converseren. Tussen al het gehakkel kijkt hij me opeens recht aan en spreekt hij de wonderlijk mooie, en heel duidelijke woorden:

'Je bent nu hier in Kyoto & de seizoenen zullen wisselen. Alles zal veranderen: de temperatuur, de geuren, het licht en de kleuren. Ik wens je toe en raad je aan deze binnentuin te gebruiken om dit proces gade te slaan. Daarin bevindt zich het hart van de Japanse cultuur. ‘

Ik knik. Ik kijk naar de idyllisch omlijstte binnenplaats en zie een niet bijster inspirerende, niet erg levendige binnentuin.

 


 

September 2015

Binnenkort reis ik voor drie maanden af naar Japan. Ik ben geselecteerd voor een Artist in Residency in Kyoto. Het wordt een spannende reis. Het is namelijk een reis zonder duidelijke richting, behalve dat hij naar Kyoto gaat. Want ook al heb ik natuurlijk een beeld van Japan, ik weet tegelijkertijd dat dat beeld waarschijnlijk niet klopt. Ook het volgende project is gebaseerd op aannames. Wie weet hoe het allemaal gaat lopen.

Ik ben al jaren gefascineerd door de Japanse kunst. Het draagt veel aspecten in zich die ik vanuit mijn culturele achtergrond niet automatisch snap, maar waar ik wel intuďtief naar zoek. Mijn zoeken in de wereld en het observeren van de menselijke geest leerde mij dat er veel aspecten in onze cultuur niet benoemd worden, niet gewaardeerd worden alsof ze er niet (mogen) zijn… Aspecten die ik alleen in omtrekkende bewegingen of ontkenningen kan beschrijven:  het niet-krachtige, het niet-grootse, het niet-perfecte, niet-blijvende, niet-spectaculaire en niet-monumentale, het niet-spanningsvolle, het niet-buitengewone... Ongemakkelijke Aspecten binnen de Nederlandse beeldende kunst en cultuur. In het Japans is het allemaal heel normaal en zijn er gewoon woorden voor: Wabi-Sabi bijvoorbeeld, of Mono no Aware, of …MA

Aspecten die een plek zoeken in mijn werk...

Ik reis dus naar Japan. Het land van Aandacht, het land van Aandacht voor Ongemakkelijke Aspecten. Het land met als uitkomst prachtige dingen. Ik zal daar in een Machiya werken en wonen, een traditioneel huisje van vakwerk en papier: in de zomer loeiheet en in de winter bitterkoud, naar men zegt. Ik zal er de Aandacht onderzoeken, en al die Andere Aspecten.

In 'mijn' Machiya zal ik visuele dialogen organiseren met de bewoners van Kyoto.Voortgekomen uit de traditie van de theeceremonie ten tijde van de samurai en vele vetes is de Tokonoma (zie plaatje linker hoek) een plek waar je wordt uitgenodigd voor thee, de plek waar een stilleven wordt opgebouwd, čn de plek waar je alles achter je laat: je zwaard, je maatschappelijke standing, je conventies. Je drinkt thee en ontmoet de persoon tegenover je van mens tot mens. Het stilleven dat is opgebouwd en refereert naar de seizoenen is een prachtig neutraal onderwerp van gesprek met vele ingangen tot bespiegeling. Ook ik wil de mensen uitnodigen voor een kopje thee. Stillevens bouwen en zo De Aspecten aftasten. Verder zal ik vakmensen bezoeken en observeren. In de leer bij vakmensen op het gebied van het harken van Zen-tuinen, porcelein en beeldhouwkunst. Alles om deze Onbenoembare Aspecten te leren kennen.

Tempelwachters

Naast het leren over aandacht wil ik de reis gebruiken voor een onderzoek naar technieken in de beeldhouwkunst. Kyoto is al eeuwen de geboorteplaats van beroemde beeldhouwers. Daar kwam ik pas achter nadat ik al uitgenodigd was. Mijn lievelingsbeelden in het Rijksmuseum zijn de Japanse Tempelwachters, waarschijnlijk ook gemaakt door beeldhouwers uit Kyoto.

 

 

Ze zijn groots, imposant en teder tegelijk in hun fysieke aanwezigheid. En ook in dit werk ervaar je de gebalde aandacht. En natuurlijk voel ik mij aan hen verwant en zie ik herkenning na het maken van het Anton de Kom beeld. (Dit beeld dat overigens in hout in 2005 is aangekocht is door hetzelfde Rijksmuseum). Tegelijk met hun fysieke kracht dragen de tempelwachters grote spirituele zegging. Ze staan voor het allesomvattende begin en het eind en wie tussen hen doorloopt passeert de poort van Het Weten. Ik zal in Kyoto en omstreken op zoek gaan naar de oude kennis die er is over het maken van grote houten of klei beelden. Ik hoop kennis te maken met de geest van de vakman (Takumi). Ik heb gelezen over schelpgruis, over eeuwenoude, 8 meter hoge kleibeelden, houten en koperen armaturen van handgewreven pigmenten en andere prachtige dingen. Ik wil graag mijn kennis verrijken om na terugkomst mijn werk als beeldhouwer voort te zetten in de enorme loods die ik alvast heb gehuurd...